|
|
|
|
|
Geschiedenis van de Grote Kerk Naarden |
|
![]() |
|
|||||||||||||||||||||||||||||||
| Klik! |
|
Bij het herstel
werd de kerk vergroot tot de nu
bestaande kruisvorm. In 1481 brak
weer brand uit en nogmaals werd
het gebouw hersteld. Daarbij werd
het schip verhoogd; de dwarsbeuken
echter niet. Nieuw waren de
zijbeuken en de kooromgang.
Hierdoor ontstond bijna de vorm
van een basiliek: een verhoogd
middenschip (lichtbeuk) met
verlaagde zijbeuken.
In de kerk is het koor omsloten door 12 kolommen: symbool voor de 12 apostelen. Voltooid was de kerk pas in 1518, toen de tongewelven waren geplaatst. Ondanks al het nabije oorlogsgeweld van de laatste eeuwen – de vesting Naarden was een strategisch onderdeel van de Hollandse Waterlinie en van groot belang voor de verdediging van Amsterdam – is de Grote Kerk redelijk ongeschonden de tijd doorgekomen. De huidige zeer goede staat van het gebouw heeft zijn basis in de laatste restauratie die duurde van 1965 tot 1978. |
||||||
|
|
|||||||
|
De toren, tot
de omloop 45 meter hoog, is strak
en robuust. Met een grondvlak van
bijna 12 x 12 meter en de
gebruikelijke blindnissen en
tufstenen traceringen is de toren
niet opmerkelijk. De muren zijn
ca. 1,80 m dik. In 1661 werd de
toren voorzien van de spits, waar
bovenop een kroon met bal, kruis
en haan. Al met al 73 m hoog;
eeuwenlang een baken voor de
scheepvaart op de Zuiderzee.
Het torenportaal aan de binnenzijde is gedekt met een kruisgewelf, dat in elk der hoeken is versierd met een afbeelding van een der vier kerkvaders: Gregorius, Ambrosius, Hieronymus en Augustinus. Het ronde luik in het gewelf is bedoeld om klokken door te laten. |
||||||
|
|
|||||||
|
De kleuren waren oorspronkelijk tamelijk fel, nu hebben ze de tint van oude wandkleden. Bij de 7,5 jaar durende restauratie zijn alle planken uitgenomen, gereinigd, waar nodig verstevigd en behandeld tegen rot, schimmel en insecten. De gewelfschilderingen geven aan de noordkant een reeks beelden te zien van Jezus’lijden, sterven en opstanding. Aan de zuidzijde zijn oud-testamentische beelden weergegeven, die steeds een voorbericht zijn van wat er tegenover, nieuw-testamentisch wordt voorgesteld. Deze in de wereld unieke gewelfschilderingen, zijn aldus een uitbeelding van de eenheid tussen het Oude en het Nieuwe Verbond. De 23ste schildering is de bijna halfronde koorsluiting, waarin het Laatste Oordeel is afgebeeld, waar Christus de goeden en kwaden van elkaar scheidt. Verscheidene schilderingen zijn schenkingen van gilden, edellieden en particulieren. Dit is te zien aan de erbij afgebeelde attributen, zoals die van het Handbooggilde en van het Voetbooggilde en door de kaardenbol van het Lakenweversgilde. Ook is het groot-grafelijk wapen van Karel V te vinden, waardoor bijna zeker is dat deze de schenker was van de schildering van Christus die het kruis draagt. |
|
|||||
|
|
|||||||
| Sint-Christoffel | In de noorder
zijbeuk, tegen de torenwand,
bevinden zich de restanten van een
‘secco’ die in de 15e
eeuw werd aangebracht en de
Heilige Christoforus met het
kindje Jezus vertoont: de
beschermheilige van de reizigers.
Bij de restauratie van dit nog slechts gedeeltelijke aanwezige kunstwerk is vastgesteld dat de schildering werd aangebracht in de droge ondergrond; het tegenovergestelde van een fresco. |
||||||
|
|
|||||||
| Koorhek | Het eikenhouten
koorhek is vervaardigd in 1531;
het wordt beschouwd als het oudste
koorhek uit de Hollandse
vroeg-renaissance.
De 32 balusters zijn alle verschillend van elkaar en prachtige voorbeelden van houtsnijwerk. Ook het bovengedeelte is voorzien van bijzonder snijwerk. Daarin zijn de hoofden te herkennen van Karel V, graaf van Holland, van landvoogdes Maria van Hongarije en van de toen net overleden Margaretha van Oostenrijk. Tevens zijn aanwezig Anthonie, stadhouder van Holland en van ’t Sticht en van Jan van Alkemade, baljuw van Gooiland. In het ondergedeelte geeft het houtsnijwerk door symbolen belangrijke gebeurtenissen aan. De meermin en meerman heffen het wierookvat, als symbool van de teruggave door de zee van de eerder verzwolgen stad Naarden. De twee hoorns van overvloed staan voor de welvaart van Holland, die ook aan Naarden niet voorbij is gegaan. In een ander ondervlak zien we de Hollandse Leeuw, geflankeerd door twee engelen. De engel met de speer slaapt: het is vrede. De ander draagt een kruis en is wakker: het geloof waakt. |
||||||
|
|
|||||||
| Orgels | Het eerste
orgel waarover iets bekend is, was
het laat-gotische orgel dat in
1520 werd gebouwd en dat in 1699
werd uitgebreid. Dit orgel werd in
1862 gesloopt.
|
||||||
|
|
|||||||
| Klokken | Sinds 1970
heeft de Grote Kerk van Naarden
net als vroeger weer vijf klokken.
De oudste nog aanwezige klok werd
gegoten in 1460. Een tweede klok
werd in 1629 vervangen. Deze klok
werd in 1943 geroofd door de
Duitsers en is niet meer
teruggekomen.
Van deze klok is op tijd een gipsafdruk gemaakt; en in 1949 als model voor een nieuwe klok gebruikt. De drie overige klokken zijn al in 1810 verkocht; men had de opbrengst nodig vanwege de grote kosten ontstaan door de Franse bezetting. In 1970 zijn als aanvulling weer drie nieuwe klokken gegoten. Het klokje in de dakruiter kwam in 1978 van elders naar de Grote Kerk. Het klokje dat in de kerk, in de kooromgang naarst de deur naar de consistoriekamer hangt, is afkomstig uit het uurwerk van het orgel, dat van 1520 tot 1862 tegen de westgevel van het kerkschip hing. Het draagt de tekst ‘vincyt amor omnia 1639’ (liefde overwint alles). |
||||||
| Grafzerken | De Grote Kerk bevat veel fraaie grafzerken; dikwijls lagen deze vóór de restauratie elders in de kerk. Tijdens de bezetting in de Napoleontische tijd zijn er veel beschadigd, onder andere omdat vanuit het principe ‘vrijheid, gelijkheid, broederschap’ veel familiewapens werden verwijderd. De zerken der ‘rijken’ bevinden zich in het koor; die der ‘gewone man’ verspreid door de kerk. | ||||
|
|
|||||
| Meubilair |
Voorts heeft de Grote Kerk op tal van plaatsen fraai gebeeldhouwde kopjes op de kraagstenen. Bovendien zijn er enkele schalkbeeldjes. In de noorder dwarsbeuk hangt een ‘Tien-Gebodenbord’ en er tegenover een gildenbord, in 1618 geschonken door het Kleermakersgilde. Ook zijn twee gedenkplaten aangebracht: één voor stadhouder Willem III en één voor Johan Schoonderbeek, oprichter van de Bachvereniging, die in 1922 in de Grote Kerk van Naarden begon met de wereldberoemde uitvoeringen van de Matthäus Passion van Johann Sebastian Bach. |
||||
|
|
|||||
| De Grote Kerk Nu | De Grote Kerk
van Naarden wordt nog steeds voor
de zondagse eredienst gebruikt.
In 1993 is het beheer van de Grote Kerk van Naarden in handen gegeven van de daarvoor opgerichte Stichting Grote Kerk Naarden. De Stichting zet zich in om het prachtige gebouw, dat met zoveel gemeenschapsgeld werd gerestaureerd, voor zoveel mogelijke activiteiten een nuttige functie te geven. De Vereniging Vrienden van de Grote Kerk Naarden, opgericht in 1993, brengt geld bijeen om belangrijke uitgaven voor de Grote Kerk mede te financieren, als deze niet uit de gewone exploitatie kunnen worden bekostigd. |
||||