HOOFDPAGINA

VERHUUR

AGENDA

GESCHIEDENIS

TONGEWELF

VRIENDEN


INHOUD:
Geschiedenis van de Grote Kerk Naarden
Bouw
Toren
Gewelf- schilderingen
Sint-Christoffel
Koorhek
Orgels
Klokken
Grafzerken
Meubilair
De Grote Kerk Nu
De bouw van de Grote Kerk van Naarden begon in 1387 en werd voltooid in 1440.

De Grote Kerk van Naarden is gewijd aan Sint-Vitus; de graafschap Nardinclant was in de middeleeuwen eigendom van de Sint-Vitus-abdij in Elten (D). Een deel van het lichaam van Sint-Vitus is als relikwie enkele eeuwen bewaard in de Grote Kerk van Naarden, waar het tot de inval door de geuzen (1572) is gebleven. De gotische kerk brandde in 1468 grotendeels af.

Klik!
Bouw
Bij het herstel werd de kerk vergroot tot de nu bestaande kruisvorm. In 1481 brak weer brand uit en nogmaals werd het gebouw hersteld. Daarbij werd het schip verhoogd; de dwarsbeuken echter niet. Nieuw waren de zijbeuken en de kooromgang. Hierdoor ontstond bijna de vorm van een basiliek: een verhoogd middenschip (lichtbeuk) met verlaagde zijbeuken.

In de kerk is het koor omsloten door 12 kolommen: symbool voor de 12 apostelen. Voltooid was de kerk pas in 1518, toen de tongewelven waren geplaatst.

Ondanks al het nabije oorlogsgeweld van de laatste eeuwen – de vesting Naarden was een strategisch onderdeel van de Hollandse Waterlinie en van groot belang voor de verdediging van Amsterdam – is de Grote Kerk redelijk ongeschonden de tijd doorgekomen. De huidige zeer goede staat van het gebouw heeft zijn basis in de laatste restauratie die duurde van 1965 tot 1978.

Toren
 
De toren, tot de omloop 45 meter hoog, is strak en robuust. Met een grondvlak van bijna 12 x 12 meter en de gebruikelijke blindnissen en tufstenen traceringen is de toren niet opmerkelijk. De muren zijn ca. 1,80 m dik. In 1661 werd de toren voorzien van de spits, waar bovenop een kroon met bal, kruis en haan. Al met al 73 m hoog; eeuwenlang een baken voor de scheepvaart op de Zuiderzee.

Het torenportaal aan de binnenzijde is gedekt met een kruisgewelf, dat in elk der hoeken is versierd met een afbeelding van een der vier kerkvaders: Gregorius, Ambrosius, Hieronymus en Augustinus. Het ronde luik in het gewelf is bedoeld om klokken door te laten.

Gewelf-
schilderingen
De Grote Kerk kreeg aan het begin van de 16e eeuw het eikenhouten tongewelf. Het is vervaardigd uit 1600 planken die zowel aan de noordkant als aan de zuidkant verdeeld zijn in elf ‘traveeën’. Deze zijn ter plaatse, direct na het aanbrengen van het gewelf, ca. 25 m boven de begane grond, samen met de trekbalken en sleutelstukken beschilderd. De schilderingen zijn zeer dun, zodat de structuur van het hout zichtbaar is.
Klik!

De kleuren waren oorspronkelijk tamelijk fel, nu hebben ze de tint van oude wandkleden.

Bij de 7,5 jaar durende restauratie zijn alle planken uitgenomen, gereinigd, waar nodig verstevigd en behandeld tegen rot, schimmel en insecten.

De gewelfschilderingen geven aan de noordkant een reeks beelden te zien van Jezus’lijden, sterven en opstanding. Aan de zuidzijde zijn oud-testamentische beelden weergegeven, die steeds een voorbericht zijn van wat er tegenover, nieuw-testamentisch wordt voorgesteld.

Deze in de wereld unieke gewelfschilderingen, zijn aldus een uitbeelding van de eenheid tussen het Oude en het Nieuwe Verbond.

De 23ste schildering is de bijna halfronde koorsluiting, waarin het Laatste Oordeel is afgebeeld, waar Christus de goeden en kwaden van elkaar scheidt.

Verscheidene schilderingen zijn schenkingen van gilden, edellieden en particulieren. Dit is te zien aan de erbij afgebeelde attributen, zoals die van het Handbooggilde en van het Voetbooggilde en door de kaardenbol van het Lakenweversgilde. Ook is het groot-grafelijk wapen van Karel V te vinden, waardoor bijna zeker is dat deze de schenker was van de schildering van Christus die het kruis draagt.

 

 

 

 

Sint-Christoffel In de noorder zijbeuk, tegen de torenwand, bevinden zich de restanten van een ‘secco’ die in de 15e eeuw werd aangebracht en de Heilige Christoforus met het kindje Jezus vertoont: de beschermheilige van de reizigers.

Bij de restauratie van dit nog slechts gedeeltelijke aanwezige kunstwerk is vastgesteld dat de schildering werd aangebracht in de droge ondergrond; het tegenovergestelde van een fresco.

Koorhek Het eikenhouten koorhek is vervaardigd in 1531; het wordt beschouwd als het oudste koorhek uit de Hollandse vroeg-renaissance.

De 32 balusters zijn alle verschillend van elkaar en prachtige voorbeelden van houtsnijwerk. Ook het bovengedeelte is voorzien van bijzonder snijwerk. Daarin zijn de hoofden te herkennen van Karel V, graaf van Holland, van landvoogdes Maria van Hongarije en van de toen net overleden Margaretha van Oostenrijk. Tevens zijn aanwezig Anthonie, stadhouder van Holland en van ’t Sticht en van Jan van Alkemade, baljuw van Gooiland.

In het ondergedeelte geeft het houtsnijwerk door symbolen belangrijke gebeurtenissen aan.

De meermin en meerman heffen het wierookvat, als symbool van de teruggave door de zee van de eerder verzwolgen stad Naarden. De twee hoorns van overvloed staan voor de welvaart van Holland, die ook aan Naarden niet voorbij is gegaan.

In een ander ondervlak zien we de Hollandse Leeuw, geflankeerd door twee engelen. De engel met de speer slaapt: het is vrede. De ander draagt een kruis en is wakker: het geloof waakt.

Orgels Het eerste orgel waarover iets bekend is, was het laat-gotische orgel dat in 1520 werd gebouwd en dat in 1699 werd uitgebreid. Dit orgel werd in 1862 gesloopt.
De Utrechtse orgelbouwers Bätz-Witte bouwden in 1862 een nieuw orgel. Bij de restauratie van de kerk zijn enkele wijzigingen aangebracht, maar het orgel heeft de oorspronkelijke dispositie en intonatie behouden.Aan de oostmuur bevindt zich een tweede orgel, het koororgel. Dit orgel werd gebouwd door Flentrop Orgelbouw in Zaandam voor de Wereldtentoonstelling van 1937 in Parijs. Nadien werd het orgel geschonken aan de Nederlandse Bachvereniging en in Naarden geplaatst. In 1997 is het in eigendom overgegaan naar de Stichting Grote Kerk Naarden.
Klik!
Verder bevindt zich in de kerk een monumentaal kabinetorgel, dat in 1784 door J.H. Strümphler in Amsterdam werd gebouwd. Het wordt beschouwd als één van de mooiste in Nederland gebouwde kabinetorgels. Dit orgel werd met financiële steun van particulieren en diverse fondsen in 1997 gekocht van de Nederlandse Bachvereniging en vervolgens gerestaureerd bij Flentrop.
Klokken Sinds 1970 heeft de Grote Kerk van Naarden net als vroeger weer vijf klokken. De oudste nog aanwezige klok werd gegoten in 1460. Een tweede klok werd in 1629 vervangen. Deze klok werd in 1943 geroofd door de Duitsers en is niet meer teruggekomen.

Van deze klok is op tijd een gipsafdruk gemaakt; en in 1949 als model voor een nieuwe klok gebruikt.

De drie overige klokken zijn al in 1810 verkocht; men had de opbrengst nodig vanwege de grote kosten ontstaan door de Franse bezetting. In 1970 zijn als aanvulling weer drie nieuwe klokken gegoten. Het klokje in de dakruiter kwam in 1978 van elders naar de Grote Kerk.

Het klokje dat in de kerk, in de kooromgang naarst de deur naar de consistoriekamer hangt, is afkomstig uit het uurwerk van het orgel, dat van 1520 tot 1862 tegen de westgevel van het kerkschip hing. Het draagt de tekst ‘vincyt amor omnia 1639’ (liefde overwint alles).

Grafzerken De Grote Kerk bevat veel fraaie grafzerken; dikwijls lagen deze vóór de restauratie elders in de kerk. Tijdens de bezetting in de Napoleontische tijd zijn er veel beschadigd, onder andere omdat vanuit het principe ‘vrijheid, gelijkheid, broederschap’ veel familiewapens werden verwijderd. De zerken der ‘rijken’ bevinden zich in het koor; die der ‘gewone man’ verspreid door de kerk.
Meubilair
De Grote Kerk beschikt over een kleine reeks bijzondere meubelstukken. Aandacht verdienen de renaissance kansel met zandloper en koperen lezenaars. De oorspronkelijke laat-gothische kansel is nu in het koor te vinden.
Klik!
Voorts zijn er verschillende bewerkte banken, deels met lofwerk in de fries, en mooie lichtkronen. De oudste dateert uit 1621 en hangt onder het groot orgel.

Voorts heeft de Grote Kerk op tal van plaatsen fraai gebeeldhouwde kopjes op de kraagstenen. Bovendien zijn er enkele schalkbeeldjes. In de noorder dwarsbeuk hangt een ‘Tien-Gebodenbord’ en er tegenover een gildenbord, in 1618 geschonken door het Kleermakersgilde.

Ook zijn twee gedenkplaten aangebracht: één voor stadhouder Willem III en één voor Johan Schoonderbeek, oprichter van de Bachvereniging, die in 1922 in de Grote Kerk van Naarden begon met de wereldberoemde uitvoeringen van de Matthäus Passion van Johann Sebastian Bach.

De Grote Kerk Nu De Grote Kerk van Naarden wordt nog steeds voor de zondagse eredienst gebruikt.

In 1993 is het beheer van de Grote Kerk van Naarden in handen gegeven van de daarvoor opgerichte Stichting Grote Kerk Naarden.

De Stichting zet zich in om het prachtige gebouw, dat met zoveel gemeenschapsgeld werd gerestaureerd, voor zoveel mogelijke activiteiten een nuttige functie te geven.

De Vereniging Vrienden van de Grote Kerk Naarden, opgericht in 1993, brengt geld bijeen om belangrijke uitgaven voor de Grote Kerk mede te financieren, als deze niet uit de gewone exploitatie kunnen worden bekostigd.